Tod’s Omotesando – Toyo Ito (πηγή: Toyo Ito)

Αντί να ταυτίζουμε τη μόδα με το εφήμερο, ο Ulrich Lehmann μας την συστήνει ως την απόλυτη έκφραση της νεωτερικότητας. Με οδηγό το «Tigersprung» – το άλμα της μόδας στην ιστορία – παρουσίαζουμε συνοπτικά τρία εμβληματικά flagship stores στο Τόκιο που αποκαλύπτουν πώς η αρχιτεκτονική δανείζεται τους κανόνες της υψηλής ραπτικής, μετατρέποντας την ιστορία σε ορμητικό παρόν.

                                                                                                                                                                                                                                                                       

Επιμέλεια: Γιώργος Ατσαλάκης / Scapearchitecture

Τακτοποιώντας τη βιβλιοθήκη μου, έπεσα πάνω στο Tigersprung: Fashion in Modernity του Ulrich Lehmann, ένα από τα πιο επιδραστικά βιβλία των μεταπτυχιακών σπουδών μου. Ανατρεπτικό, φρέσκο και παιγνιώδες, πέρα από νόρμες και ακαδημαϊκές ταξινομήσεις, ήταν μια σύσταση από ένα εξίσου ανατρεπτικό πνεύμα, τον καθηγητή μου Δημήτρη Φιλιππίδη. Ο Lehmann δανείζεται τον όρο Tigersprung («το άλμα της τίγρης») από τη φιλοσοφία του Walter Benjamin για να περιγράψει τον τρόπο που η μόδα λειτουργεί ως έκφραση της νεωτερικότητας: κάνει ένα άλμα στο παρελθόν, αποσπά ένα ιστορικό θραύσμα και το φέρνει ζωντανό στο παρόν, το ενσωματώνει ορμητικά στο «Τώρα». Αν θέλει κανείς να καταλάβει πώς ορίζεται η διαλεκτική μεταξύ ιστορίας και πρωτοπορίας, μπορεί να ξεκινήσει και από εδώ.

Urich Lehmann, Tigersprung: Fashion in Modernity, MIT Press, 2000

Σύμφωνα με τον Lehmann, η αρχιτεκτονική είναι η σκηνή πάνω στην οποία η μόδα παίζεται ως θέατρο. Για να δοκιμάσουμε τον τρόπο που εφαρμόζεται το tigersprung στην αρχιτεκτονική, επιλέξαμε τρία κεντρικά καταστήματα – flagship stores – ευρωπαϊκών οίκων μόδας στο Τόκιο: Maison Hermès του Renzo Piano, Tod’s του Toyo Ito και Louis Vuitton του Jun Aoki. Η επιλογή της πόλης δεν είναι τυχαία, γιατί στο Τόκιο δεν αρκεί μια απλή βιτρίνα. Θα δούμε πώς κάθε οίκος έκανε το δικό του «άλμα της τίγρης» στο παρελθόν, διάλεξε το δικό του ιστοικό θραύσμα και διαμόρφωσε με αυτό την αρχιτεκτονική του πρεσβευτή του σε μια παγκόσμια πρωτεύουσα νεωτερικότητας όπως το Τόκιο.


Το άλμα προς τη δεξιοτεχνία
Maison Hermès – Renzo Piano – Ginza (2001)

Το Maison Hermès υψώνεται στη Ginza σαν ένα ψηλό και επιμήκες γυάλινο φανάρι. Πρόκειται για ένα κτίριο 12 ορόφων και 6.000 τετραγωνικών μέτρων, σχεδιασμένο από τον Renzo Piano, γνωστό για τις εμμονές του με τη λεπτομέρεια και την κατασκευαστική αρτιότητα. Το άλμα του Piano στο παρελθόν είναι διπλό. Από τη μία έχουμε την παράδοση του Hermès, που πατάει πάνω στην ιστορική μνήμη της σέλας, της ιππασίας και της προ-βιομηχανικής χειροτεχνίας, με μια εμμονική προσοχή στο φινίρισμα και τη διαχρονική αξία των υλικών. Ο Piano αποσπά την ιστορική προσήλωση στο χειροποίητο και την εισάγει με ορμή στον σχεδιασμό του. Το κέλυφος του κτιρίου αποτελείται από δεκατρείς χιλιάδες ειδικά σχεδιασμένα υαλότουβλα, φτιαγμένα στη Φλωρεντία, τα οποία στηρίζονται σε έναν εύκαμπτο χαλύβδινο σκελετό που εδράζεται σε σεισμικούς αποσβεστήρες. Με αυτόν τον τρόπο, μετατρέπει το κτίριο σε ένα αντικείμενο υψηλής ραπτικής και μαζί σε ένα υπερσύγχρονο κέλυφος – φορέα νεωτερικότητας. Ταυτόχρονα, ο Piano κάνει ένα πολιτισμικό άλμα στην τοπική παράδοση, καθώς η φωτισμένη όψη του κτιρίου το βράδυ είναι μια ευθεία αναφορά στα παραδοσιακά χάρτινα φανάρια chochin της Ιαπωνίας. Μέσα από αυτή την οικεία αναφορά, ο οίκος δείχνει ότι αναγνωρίζει την κοινή παράδοση της υψηλής χειροτεχνίας που μοιράζεται με το ιαπωνικό κοινό, μεταφράζοντάς την σε ένα σύγχρονο αρχιτεκτονικό παρόν. Με απλές κινήσεις, ο Piano σχεδίασε έναν διάφανο ναό της μόδας, στον οποίο οι αναφορές στην παράδοση δεν γίνονται με νοσταλγία, αλλά κοιτώντας προς το μέλλον. Χωρίς αισιοδοξία, αλλά με θάρρος και ελπίδα.

Ένα chochin από υαλότουβλα Φλωρεντίας..
(πηγή: RPBW)

Τυπικός Piano.
(πηγή: RPBW)

Hermès spring 2026 collection
(πηγή: Vogue)

Το άλμα προς την αρχέγονη φύση
Τod’s – Toyo Ito – Omotesando (2004)

Στη λεωφόρο Omotesando, δίπλα στις συστοιχίες δέντρων zelkova που τη διατρέχουν, βρίσκεται το κεντρικό κατάστημα της Tod’s, σχεδιασμένο από τον Toyo Ito. Είναι ένα κτίριο επτά ορόφων και συνολικού εμβαδού 2.600 τετραγωνικών μέτρων, χτισμένο σε ένα πολύ μικρό οικόπεδο μόλις 500 τετραγωνικών. Λόγω στενότητας χώρου, ο Ιto έπρεπε να βρει τον τρόπο να στηρίξει το κτίριο χωρίς υποστυλώματα που θα περιόριζαν ακόμα περισσότερο το μικρό εμβαδόν των ορόφων. Μαζί, έπρεπε να βρει τον τρόπο να σχετιστεί με την ιστορία της Tod’s. Το δικό του tigersprung ήταν ένα άλμα προς δύο κατευθύνσεις της αρχέγονης φύσης: καταρχάς προς το φυσικό τοπίο που προϋπήρχε της αστικοποίησης, αυτό που οι συστοιχίες zelkova κρατούν ακόμα ζωντανό, και εμμέσως προς τον αρχέγονο, ζωντανό και οργανικό χαρακτήρα του δέρματος ως συστατική πρώτη ύλη της Tod’s. Το πλέγμα των διασταυρούμενων κλαδιών αποτέλεσε την έμπνευση για έναν δομικό εξωτερικό σκελετό από οπλισμένο σκυρόδεμα, που φέρει όλο το βάρος του κτιρίου, επιτρέποντας στις πλάκες των ορόφων να εκτείνονται σε μήκος 10-15 μέτρων χωρίς εσωτερικές κολώνες. Ανάμεσα από τα γεωμετρικά, οργανικά κενά των κλάδων σκυροδέματος της όψης, βλέποντας προς τα δέντρα, ο Ιάπωνας επισκέπτης του οίκου διατηρεί ακέραια τη σύνδεσή του με την αρχέγονη φύση χωρίς ρετρό αναφορές, αλλά μέσω μιας απροκάλυπτα μοντέρνας χωρικής εμπειρίας. Ένα αστικό αρχιτεκτονικό δάσος, άλλο ένα δείγμα του modus operandi του μεγάλου Toyo Ito.

Αστικό ιαπωνικό δάσος με zelkova, μπετόν και γυαλί.
(πηγή: Toyo Ito)

O δεντρόμορφος εξωσκελετός από μπετόν
(πηγή: Toyo Ito)

Tod’s spring 2026 collection – details
(πηγή: Vogue)

Το άλμα προς τη ρευστότητα του ταξιδιού
Louis Vuitton – Jun Aoki – Ginza (2004)

Στο Tigersprung, η ιστορία δεν είναι στατική, αλλά μια δυναμική συνθήκη που συνεχώς επανεφευρίσκει το σήμερα. Η Louis Vuitton γεννήθηκε από τα ταξίδια του 19ου αιώνα, τους ωκεανούς και τα ατμόπλοια, με το αρχετυπικό της μπαούλο να είναι το εργαλείο αυτής της κίνησης. Για τον σχεδιασμό του κτιρίου στη Ginza, ο Jun Aoki ανασύρει από το παρελθόν τη μνήμη του ταξιδιού και της ρευστότητας. Το κτίριο είναι χτισμένο σε ένα στριμωγμένο οικόπεδο. Έχει εμβαδόν σχεδόν 2.000 τετραγωνικών μέτρων, εκτείνεται σε ύψος 7 ορόφων, και λόγω των αναλογιών του οικοπέδου θα μπορούσε εύκολα να έχει καταλήξει με αναλογίες μπαούλου. Φυσικά, ο Aoki ξεπέρασε τον σκόπελο με έναν αριστοτεχνικό χειρισμό. Πάνω σε έναν χαλύβδινο σκελετό, ανάρτησε πάνελ από διπλό, κυματιστό διχρωμικό γυαλί. Έτσι προέκυψε μια οργανική, κυματιστή όψη που θυμίζει στήλη νερού. Μια άυλη, οπτική ψευδαίσθηση που αλλάζει διαρκώς χρώματα, αντανακλώντας τον ουρανό και την πόλη, με τρόπο αντίστοιχο με αυτόν που πόλεις, ουρανοί και πλοία καθρεφτίζονται πάνω στα νερά της θάλασσας. O Aoki είναι σταθερός συνεργάτης του οίκου, και πολλές από τις υλοποιήσεις του σηκώνουν μια κάποια κριτική για τις άμεσες μεταφορές που χρησιμοποιεί. Στην περίπτωση του Τόκιο όμως έχει πετύχει διάνα, δείχνοντας μια Louis Vuitton που έχει ξεπεράσει το παρελθόν της, αντιπροσωπεύοντας πλέον κάτι πολύ περισσότερο από μπαούλα ταξιδιού: την ίδια την ιδέα της κίνησης και της μεταβλητότητας.

Το κοντράστ με τα τυπικά κτίρια είναι ενδεικτικό της ψευδαίσθησης.
(φωτογραφία: Daici Ano)

Θαλάσσιοι αντικατοπτρισμοί στο κέντρο της πόλης. (φωτογραφία: Daici Ano)

Louis Vuitton spring 2026 – details
(πηγή: Vogue)

Το άλμα προς ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο παρόν

Έχουμε όλοι λίγο ως πολύ συνδέσει τη μόδα με τον εφήμερο εντυπωσιασμό, με κάτι επιφανειακό και ρηχό. Μέγα λάθος. Η μόδα είναι ένα κεντρικό φιλοσοφικό και κοινωνικό φαινόμενο που αντανακλά το πνεύμα της σύγχρονης εποχής. Η απόλυτη έκφραση της νεωτερικότητας, που ανακυκλώνει στοιχεία από το παρελθόν δημιουργώντας ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο παρόν. Δεν αντανακλά απλώς κοινωνικές αλλαγές, είναι η ίδια μια αυτόνομη κοινωνική δύναμη. Τέτοιες διαπιστώσεις συχνά προκαλούν κύματα πανικού σε πολλούς αρχιτέκτονες, οι οποίοι προτιμούν να συσχετίζουν την τέχνη τους με το αιώνιο, το άφθαρτο – επί της ουσίας, με το νεκρό. Ωστόσο, μέσα από το πρίσμα του Tigersprung, η αρχιτεκτονική φαίνεται ότι μπορεί να ισορροπήσει σε δύο βάρκες. Και έτσι παράγονται κτίρια σαν αυτά που είδαμε, χωρικές μηχανές στις οποίες το παρελθόν δεν αναπαράγεται με νοσταλγία, αλλά αναγεννάται ως ορμητική νεωτερικότητα που θα ορίσει το «Jetztzeit», τον «Τώρα-Χρόνο». Μέχρι το επόμενο άλμα.

Σελιδοδείκτες για το Σαββατοκύριακο: Εδώ το Women’s spring-summer 2026 runway show του Hermès. Εδώ το ανίστοιχο της Tod’s. Και εδώ το Sping-Summer Show 2026 του Louis Vuittton. Και τέλος εδώ θυμόμαστε τον Virgil Abloh, αρχιτέκτονα και καλλιτεχνικό διευθυντή της Louis Vuitton από το 2018 μέχρι το θάνατό του το 2021. Δεν υπάρχουν στεγανά.