Ο σημερινός τίτλος είναι μια φράση κλιμακωτής δυσκολίας. Το να είναι κανείς αρχιτέκτονας – δηλαδή να διευθύνει ως μαέστρος μια ορχήστρα ετερόκλητων ειδικοτήτων για την υλοποίηση του οράματος που έχει συλλάβει – είναι εξ’ ορισμού μια δύσκολη συνθήκη.

Για τις γυναίκες αρχιτέκτονες η κατάσταση είναι ακόμα δυσκολότερη, καθώς ο κλάδος εξακολουθεί να ανδροκρατείται και να στήνει ανθεκτικά γυάλινα ταβάνια, παρά τις ρωγμές που έχει αρχίσει να τους προκαλεί το έργο γυναικών αρχιτεκτόνων σαν την αξεπέραστη Zaha Hadid.

Ωστόσο, για τις γυναίκες αρχιτέκτονες που δραστηριοποιούνται στο Ιράν, μόνο και μόνο η ύπαρξή τους ισοδυναμεί με παραδοξότητα. Σε μια θεοκρατική κοινωνία που η γυναίκα θεωρείται το μισό του ανδρός της και η κατωτερότητά της είναι θεσμοθετημένη και όχι υποννοούμενη, οι γυναίκες αρχιτέκτονες του Ιράν όχι μόνο υπάρχουν, αλλά παράγουν μια αρχιτεκτονική γενναία, φρέσκια και ζωντανή, ενώ έχουν αναπτύξει ένα λεξιλόγιο που μεταγράφει την οικοδομική παράδοση της χώρας τους με τρόπο αδιαπραγμάτευτα σύγχρονο και ταυτόχρονα εντελώς ξεχωριστό.

Σταχυολογούμε ενδεικτικά τρία έργα:

Τabiat Bridge – Τεχεράνη (2014) / Leila Araghian

Μια λεωφόρος 6 λωρίδων χώρισε στα δύο ένα πάρκο στα βόρεια της Τεχεράνης. Αποφασίστηκε να κατασκευαστεί μια πεζογέφυρα για να επανασυνδέσει τα δύο τμήματα. Η Leila Araghian, μόλις 26 ετών, κερδίζει  το 2009 τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό με μια πρόταση που δεν θύμιζε σε τίποτα γέφυρα. Μια καμπύλη πορεία σε τρία επίπεδα αιωρείται πάνω σε δεντρόμορφα μεταλλικά υποστηλώματα, καλώντας τον κόσμο να περιπλανηθεί πάνω της αντί απλ ώς να περάσει από τη μία άκρη στην άλλη. Μια γέφυρα που λειτουργεί ως εναέρια επέκταση των πάρκων που συνδέει, προσφέρει σημεία φυγής και ρεμβασμού προς την πόλη και τα βουνά, δημιουργεί εστίες χαλάρωσης και περισυλλογής, με μια αρχιτεκτονική που ακροβατεί ανάμεσα σε κονστρουκτιβιστική φαντασίωση και ταινία space age. Το έργο βραβεύτηκε με το Aga Khan Architecture Award του 2016, μαζί με έργα της Zaha Hadid Architects και του Bjarke Ingels Group.

Αtlas Medical Offices – Χαμεντάν (2019) / Ashrafi + Zad Design

Οι Marziah Zad και Raha Ashrafi ολοκληρώνουν το 2019 την κατασκευή των γραφείων της Atlas Medical. Πρόκειται για ένα εξαώροφο κτίριο σχεδιασμένο με την πεποίθηση ότι κάθε εργαζόμενος μέσα σε αυτό έχει δικαίωμα στο φυσικό φως. Ένα δίκτυο από καμπύλους υπαίθριους διαδρόμους σε κάθε επίπεδο διαπερνά το κτίριο με τον αποτελεσματικότερο δυνατό τρόπο ώστε να επιτρέψει στο φυσικό φως να εισέλθει παντού. Με την μορφολογική του αφαίρεση, την οριζοντιότητα των όψεων και την διαδοχή ανάμεσα σε γραμμικά κενά και πλήρη, αισθάνεται κανείς ότι βλέπει ένα κτίριο από τη σχολή Bauhaus ενός παράλληλου σύμπαντος. Ένα κτίριο οικείο και ταυτόχρονα ανοίκειο, όπως άλλωστε και η χώρα στην οποία βρίσκεται.

Approximation House – Τεχεράνη (2020) / Habibeh Majdjabadi

Σε ένα οικόπεδο πλάτους 8,5 μέτρων, ένας γιατρός θέλει να χτίσει ένα οικογενειακό κτίριο με δύο κατοικίες – μία για αυτόν και μία για την οικογένεια της κόρης του – μαζί με ένα ξενώνα. Το συνεχές οικοδομικό σύστημα έμοιαζε να μην αφήνει πολλά περιθώρια στην αρχιτεκτονική, όμως η Habibeh Majdjabadi είχε άλλη γνώμη. Αν και το κτίριο ακολουθεί αναγκαστικά το συνεχές μέτωπο της πόλης, ένας πράσινος φυτεμένος τοίχος εν είδη κατακόρυφου ρήγματος διαιρεί την όψη του σε δύο μέρη. Με αυτό τον τρόπο ο κήπος της πρασιάς ανεβαίνει μέχρι το δώμα του τελευταίου ορόφου, ενώ διαχέεται και στους εξώστες κάθε επιπέδου. Η υπόλοιπη όψη διαμορφώνεται με τη χρήση χιλιάδων ξύλινων ράβδων, δημιουργώντας ένα διάτρητο πέτασμα που προσφέρει ιδιωτικότητα, προστασία από τον ήλιο και καταφύγιο στα 180 είδη αστικών πτηνών της Τεχεράνης. Σύμφωνα με την αρχιτέκτονα, η λέξη paradise προέρχεται από την αρχαία περσική γλώσσα, στην οποία “pairi deza” σήμαινε “μεταξύ τοίχων”. Και έτσι, μεταξύ τοίχων, η Majdjabadi σχεδίασε τον πιο αναπάντεχο παράδεισο που θα μπορούσαμε ποτέ να περιμένουμε. 

ΥΓ1: Αξίζει να περιπλανηθείτε με προσοχή στις φωτογραφίες των συνδέσμων κάθε έργου που παραθέτουμε. Δείχνουν πολλά περισσότερα από τα κτίρια για τη ζωή στο Ιράν και τους τρόπους που ανθίζει στις χαραμάδες του καθεστώτος.

ΥΓ2: Και καθώς οφείλουμε να είμαστε ξεκάθαροι, η στήλη αυτή στέκεται στο πλευρό του αγώνα της Ιρανικής κοινωνίας απέναντι στο θεοκρατικό καθεστώς που την συνθλίβει εδώ και 46 χρόνια. Η επόμενη μέρα για το Ιράν θα είναι σίγουρα γεμάτη προκλήσεις και δύσκολες αποφάσεις. Όμως κάθε νίκη απέναντι στη θεοκρατία – ο,πουδήποτε στον κόσμο – ανεβάζει το γένος των ανθρώπων ένα σκαλοπάτι ψηλότερα. Το χρειάζεται, γιατί τελευταία έχει κατέβει απότομα πολλά σκαλοπάτια προς τα κάτω.