Επιμέλεια: Γιώργος Ατσαλάκης

Wallpaper*
5 federal buildings that could come under threat in 2026

Σε μια εποχή που τα πάντα βρίσκονται σε καθεστώς διαπραγμάτευσης, η αρχιτεκτονική δεν θα έμενε στο απυρόβλητο, αρχής γενομένης στις ΗΠΑ. Παράλληλα με τον κυκεώνα του One Big Beautiful Bill Act (που μεταξύ άλλων αμφισβητεί ευθέως την επαγγελματική υπόσταση των Αμερικανών αρχιτεκτόνων), στα τέλη Αυγούστου του 2025 εμφανίστηκε το εκτελεστικό διάταγμα με τίτλο “Making Federal Architecture Beautiful Again” (MaFABA) το οποίο στοχοποιεί τα ομοσπονδιακά κτίρια που δεν ευθυγραμμίζονται με το τρέχον αρχιτεκτονικό ιδεώδες του Λευκού Οίκου. Το περιοδικό Wallpaper* δημοσίευσε αυτή την εβδομάδα τη λίστα με 5 ομοσπονδιακά κτίρια στην Ουάσινγκτον που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία και απειλούνται. Δεν ακολουθούν όλα το ίδιο ρεύμα, όλα όμως σχετίζονται αμέσως ή εμμέσως με την Μοντέρνα Αρχιτεκτονική, μια αρχιτεκτονική που ανέκαθεν ήταν κόκκινο πανί για υπερσυντηρητικά αντανακλαστικά. Η αντιπάθεια του Προέδρου Τραμπ προς ο,τιδήποτε παρεκκλίνει της Ελληνορωμαϊκής αισθητικής του MaFABA, δεν εξαντλείται στο όραμα μιας “really spectacular” εικόνας ιδανικής πόλης. Απαιτεί και πολίτες που κοιτούν στωικά προς το παρελθόν γιατί δεν έχουν εφόδια, κουράγιο και κίνητρο να στραφούν στο μέλλον.

Μουσείο Μπενάκη – Πειραιώς
Τα Μέσα και η Παγκόσμια Πόλη: Marshall McLuhan και Κωνσταντίνος Δοξιάδης

Και όμως υπήρξε μια περίοδος στις πρώτες δεκαετίες μετά τον Β’ ΠΠ που η αρχιτεκτονική έπαιξε ηγετικό ρόλο για την ανασυγκρότηση των πόλεων, τείνοντας χέρι συνεργασίας σε φαινομενικά ασύμπτωτα με αυτήν επιστημονικά πεδία. Μια τέτοια περίπτωση υπήρξε η συνεργασία ανάμεσα στον αρχιτέκτονα και πολεοδόμο Κωνσταντίνο Δοξιάδη και τον Καναδό φιλόσοφο Marshall McLuhan, θεμελιωτή της θεωρίας των μέσων ενημέρωσης. Κατά την περίοδο 1963-1972, Δοξιάδης και ΜcLuhan ανταλλάσουν απόψεις για τον σχεδιασμό της παγκόσμιας πόλης βάζοντας στην ατζέντα τον άνθρωπο του μέλλοντος ως όλον, μαζί με τις ψηφιακές του προεκτάσεις. Η σχέση τους αναλύεται διεξοδικά στην έκθεση “Τα Μέσα και η Παγκόσμια Πόλη: Marshall McLuhan και Κωνσταντίνος Δοξιάδης” στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138). Η έκθεση θα διαρκέσει μέχρι τις 18 Ιανουαρίου, ενώ από τις 7 Ιανουαρίου ξεκίνησαν και ξεναγήσεις από τον επιμελητή της αρχιτέκτονα Κώστα Τσιαμπάο, αναπληρωτή καθηγητή ΕΜΠ και την Μαρία Περγαντή, επιστημονική σύμβουλο. Συστήνεται ανεπιφύλακτα, προλαβαίνετε.

Stylianos Giamarelos
Critical Regionalism Abroad – Aris Konstantinidis without Greece

Ο Άρης Κωνσταντινίδης (1913-1993) ήταν ένας εκ των τριών θεμελιωτών της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα, μαζί με τον Δημήτρη Πικιώνη (1887-1968) και τον Τάκη Ζενέτο (1926-1977). Η αρχιτεκτονική του υπήρξε μια ελληνοκεντρική εκδοχή του Μοντέρνου, λιτή και απαλλαγμένη από ο,τιδήποτε περιττό, με μια σχεδόν εμμονική προσκόλληση σε αυτό που αποκαλούσε “αλήθεια της κατασκευής”. Ωστόσο ο Στέλιος Γιαμαρέλος στο βιβλίο του “Critical Regionalism Abroad – Aris Konstantinidis without Greece” μας συστήνει έναν Κωνσταντινίδη “εξωτερικού”, όταν διδάσκει ως επισκέπτης καθηγητής στο ETH της Ζυρίχης (1967-1970). Σε εκείνη την τριετία ο Κωνσταντινίδης εμφανίζεται απαλλαγμένος από την ελληνική αυτοαναφορικότητα, περισσότερο πολίτης του κόσμου, αλλά εξίσου πεισματικά προσηλωμένος στις ιδέες του. Πρόκειται για ένα ανέλπιστα απολαυστικό βιβλίο, που ρίχνει νέο φως στην προσωπικότητα του μεγάλου Έλληνα αρχιτέκτονα. Διαβάζοντάς το κανείς μπορεί να υποψιαστεί ότι και ο Γιαμαρέλος (αρχιτέκτονας μηχανικός ΕΜΠ και Αναπληρωτής Καθηγητής Ιστορίας και Θεωρίας Αρχιτεκτονικής στη Bartlett School of Architecture του Λονδίνου), ίσως ένιωσε και αυτός την ανάγκη να αναπτύξει μια περσόνα “εξωτερικού” για τις ακαδημαϊκές του περιπέτειες στο Ηνωμένο Βασίλειο. Γιατί μπορεί να κουβαλάμε μέσα μας τις πόλεις που γεννηθήκαμε, αλλά θα μας καθορίσουν αυτές που διαλέξαμε να ζήσουμε.

Στη φωτογραφία βλέπετε ένα έργο της ScapeArchitecture στην Πάρο, όπως δημοσιεύθηκε και στο Wallpaper. Η επιλογή να εικονογραφήσουμε το άρθρο με έργο που σχεδίασε ο κ.Ατσαλάκης και οι συνεργάτες του είναι δική μας.